Logotyp Biuletynu Informacji Publicznej Ikona zmiany wersji kontrastowej AAA
Logo Poradni Powiatowa Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Wałbrzychu

Bajki terapeutyczne

Bajki terapeutyczne

Jak pomóc dziecku w pokonywaniu lęków i trudności

Bajki to utwory najbliższe dziecku, powinny mu  towarzyszyć  niemalże od pierwszych chwil życia.

Bajka wzbogaca doświadczenia, wyobraźnię dziecka, ukazuje inne wzorce myślenia. Można je nazwać literaturą pocieszenia – dziecko może utożsamić się z bohaterem, poczuć, że  jest
w podobnej sytuacji, że nie jest samo ze swoim problemem, lecz inni też go mają i potrafią sobie z nim poradzić.  Słuchając opowieści o Kopciuszku, czy Brzydkim Kaczątku ma nadzieję, że kiedyś też zostanie docenione i spotka go zasłużona nagroda. Dzięki temu świat staje się dla dziecka mniej zagrażający.

Należy pamiętać, że dziecku trudno jest zwerbalizować   swoje problemy, mówić
o przeżywanych emocjach i lękach. Małe dziecko wymaga wsparcia w rozwoju, ponieważ inaczej rozumie sytuacje zagrażające, silnie je przeżywa. Nie zna strategii radzenia sobie, nie potrafi zwrócić się o pomoc do rodziców czy nauczycieli, by uzyskać  wsparcie.

Aby pomóc dzieciom i rodzicom w poradzeniu sobie z niepokojami i lękami pojawiły się specjalnie stworzone  bajki terapeutyczne.

Bajka terapeutyczna – krótkie opowiadanie z morałem tworzone dla dzieci w wieku od 3 do 9 lat. W opowiadaniach tych świat jest widziany z dziecięcej perspektywy. Ich głównym zadaniem jest przezwyciężanie i redukowanie lęku u dzieci. Cechą bajek terapeutycznych jest to, że bohater znajduje się w trudnej sytuacji i przeżywa stany lękowe. Wprowadzone do bajki postaci pomagają bohaterowi znaleźć sposoby przezwyciężenia trudnych chwil życia. Dziecko ma możliwość przebycia z bohaterem całej drogi wyjścia z lęku. Zazwyczaj bohaterami bajek terapeutycznych są małe zwierzątka, dzieci lub zabawki, z którymi czytelnik (słuchacz), może się identyfikować.

Rola bajki terapeutycznej:

  • uwalnianie od lęku poprzez oswojenie z sytuacją lękotwórczą,
  • rozumienie rzeczywistości, a także nabieranie umiejętności jej zmieniania,
  • odróżnianie fikcji od rzeczywistości,
  • kreowanie samego siebie,
  • wyzwalanie emocji,
  • emocjonalne zaangażowanie w uczucia,
  • uwrażliwienie na los ludzi, zwierząt,
  • uwrażliwienie na zło, niesprawiedliwość, ból,
  • dostarczanie określonych wzorców zachowań

Jedną z autorek bajek terapeutycznych w Polsce jest psycholog Maria Molicka.

Maria Molicka:  Bajki mogą wymyślać rodzice, nauczyciele, terapeuci, także dzieci mogą mieć swój udział w ich tworzeniu. Bajki terapeutyczne tym się różnią od innych historyjek opowiadanych dzieciom, że mają na celu danie dzieciom wsparcia, pomoc w rozumieniu sytuacji trudnych, także uświadomienie doznawanych emocji, poznanie nowych strategii radzenia sobie i zastępczą kompensację, co powoduje, że występują w nich pewne elementy wspólne.

Bajki terapeutyczne adresowane są do dzieci od 3 roku życia. Celem takich bajek  jest uspokojenie, zredukowanie problemów emocjonalnych i wpieranie w rozwoju osobowości.

Warto podkreślić, że wspólne czytanie z dzieckiem  buduje zaufanie, zrozumienie i poczucie bezpieczeństwa,  uwrażliwia, daje wsparcie, stymuluje rozwój sfery poznawczej, emocjonalnej i społecznej.

Jak może wyglądać spotkanie z bajką terapeutyczną?

Po pierwsze:
Należy zastanowić się,  czy dziecko w tej chwili nie przeżywa jakiś konkretnych lęków? Może przed ciemnością, rozstaniem z mamą w przedszkolu,  zabawami  z innymi dziećmi?
W takich sytuacji warto wykorzystać opowiadanie, napisane i ukierunkowane na rozwiązanie tego właśnie problemu.  Każdy zbiór bajek terapeutycznych zawiera krótki opis każdego opowiadania oraz wskazanie , przy jakim problemie  daną bajkę  zastosować. Jeśli nie potrafimy określić trudności dziecka pierwszą  bajką może być, ta która opowiada o lęku przed porzuceniem dziecka przez mamę.

Po drugie:
Małe dzieci zazwyczaj chętnie słuchają  opowiadań, baśni i bajek  czytanych przez mamę czy tatę.  Dlatego rodzice nie powinni mieć trudności ze wspólnym czytaniem. Jednak należy pamiętać, że jeżeli dziecko  nie ma ochoty na czytanie, nie zmuszajmy go do tego!  Nie należy także przerywać innych działań dziecka, jeśli widzimy, że w tym momencie np. bawi się. Wykorzystajmy moment, kiedy dziecko nie jest zaangażowane w inne czynności.

Po trzecie:

Bajkę terapeutyczną należy czytać wolno, wyraźnie, modulując głos.  Jeśli dziecko  poprosi, przeczytajmy jakiś fragment jeszcze raz, nie okazujmy negatywnych emocji, gdy przerywa nam czytanie i zadaje pytania.

Po czwarte:

Po przeczytaniu bajki porozmawiajmy z dzieckiem,  co lub kto podobał mu się najbardziej
i dlaczego, co samo czuło w trakcie czytania. Bardzo ważne jest to, aby po przeczytaniu bajki porozmawiać z dzieckiem, poznać jego zdanie i odczucia,  wtedy  terapia poprzez bajkę  przyniesie skutki i przyczyni się do rozwiązania sytuacji lękowej.  Na sam koniec możemy zaproponować, aby nasza pociecha wykonała ilustracje do bajki.
Wszyscy rodzice pragną,  aby ich dzieci miały poczucie bezpieczeństwa, były zadowolone, uśmiechnięte i szczęśliwe. I nie przeżywały żadnych lęków. Jednak należy wiedzieć, że nawet najszczęśliwsze, mające poczucie bezpieczeństwa dziecko musi przejść przez okresy negatywnych emocji, w tym lęku czy  złości.  To, że dziecko boi się ciemności, wyobraża sobie, że pod łóżkiem mieszkają potwory,  jest normalnym etapem rozwoju osobowości.  Rodzice powinni pamiętać, aby nie bagatelizować i wyśmiewać lęków i problemów swojego dziecka.   Natomiast niepokój rodzica powinny wzbudzić zmiany w funkcjonowaniu dziecka, takie jak moczenie nocne, ataki histerii, apatia, powtarzające się bóle głowy, brak apetytu, utrzymujące się dłużej niż parę dni. Wówczas należy szukać pomocy u specjalistów.

Do zastosowania terapii z wykorzystaniem bajek terapeutycznych nie jest potrzebne wykształcenie psychologiczne, czy pedagogiczne, mogą po nie sięgać rodzice i opiekunowie – bo bajka działa sama w sobie.

Bibliografia:
1.    M. Molicka, Bajki terapeutyczne, Media Rodzina, Poznań 1999
2.    M. Molicka, Bajkoterapia. O lękach dzieci i nowej metodzie terapii, Poznań 2002
3.    E. Małkiewicz, Bajki relaksacyjno-terapeutyczne w pracy z dziećmi z problemami emocjonalnymi  [w]: Wspomaganie rozwoju, (red.) B. Kaja , Bydgoszcz 1997

  1. Doris Brett, Bajki, które leczą, Gdańsk 2007.

 

Opracowanie:

mgr Anna Podyma

psycholog